ĐỖ TRỌNG KHƠI: VỚI NGUYỄN ANH NÔNG VÀ THƠ
dotrongkhoi
06 February, 2012 23:16
Phê bình, tiểu luận
Đường dẫn cố định
Trackbacks (0)
Bản in
VỚI NGUYỄN ANH NÔNG VÀ THƠ
(lời tựa cho tập trường ca TRÒ CHUYỆN VỚI CHA CON CU LẬP SƠN& LẬP THÀNH)- 2 trường ca mới nhất của Nguyễn Anh Nông)
LỜI TỰA
Vào buổi tối một ngày hè thì phải, cô cháu tên là Len đưa Nguyễn Anh Nông tới nhà tôi chơi. Cô cháu làm giáo viên dạy văn học tại một trường cấp II. Ngôi trường đặt bên bệnh xá xã, nơi vợ nhà thơ làm y sỹ ở đó, do vậy mà họ quen nhau. Mấy hôm trước cô cháu đã ngỏ ý sẽ “đưa một nhà thơ trẻ tới thăm chú...”. Nguyễn Anh Nông là sỹ quan quân đội, ngày đó còn đang đồn trú tại Cao Bằng, năm đôi ba lần đáo về quê Thái Bình thăm vợ con. Từ buổi tối gặp gỡ đó tới nay có nhẽ cũng ngót một phần tư thế kỷ đi qua rồi. Thời gian đã đầy cao đã xa xôi dường ấy, tôi giờ trí nhớ đã có phần suy giảm, nhưng buổi tối đó thì còn nhớ như in. Nông đến cùng với một cậu em nhỏ tuổi nữa, cuộc chuyện diễn ra hơi nhạt. Nghĩ lại mà thấy thương trách cho mình quá. Mới lần đầu gặp, tôi thì cà tẩm nhà quê, Nông thì vẻ e dè. Nhưng có nhẽ, điểm chính là do cả hai đứa đều mới là những anh lính tò te của nghiệp bút nghiên, chưa hiểu mấy về nghề, cũng chưa biết nhiều chuyện làng văn, nên cả hai đều ít có điều để nói. Lại sực nhớ, cậu em nhỏ đi cùng Nông tối đó nay đã thành ra người xưa. Nghe đâu cậu ấy mất bởi bệnh ung thư. Chao ôi, một nhân chứng trẻ trung dường ấy của buổi gặp bạn bè đó đã vội đi qua một lần sống. Văn chương quả là câu chuyện di mệnh xương máu vô cùng thương mến của kiếp người, sự đời.
Thơ Nguyễn Anh Nông những ngày đầu không gây ấn tượng gì đáng kể với tôi. Chơi với nhau đôi chục năm, phải nói thực, khoảng vài ba năm nay Nông mới khiến tôi giật mình để ý tới hành trạng thơ ông. Thật kinh ngạc về sức bút ông những ngày này. Chỉ trong một năm ông viết liền tù tỳ trên ngàn khúc thơ ngắn, sau lựa in tập Lững thững xanh, với trên 300 khúc. Và cũng chỉ trong ba năm ông viết xong 3 tập trường ca, tập Trò chuyện với cha con cu Lập Sơn dài 9 chương, với cả ngàn câu thơ mà ông viết chỉ trong có ... nửa tháng. Và rồi sau đó, với một tuần ông lại viết thành công phần trường ca Lập Thành. Thật khủng!
Trường ca Trò chuyện với cha con cu Lập Sơn được cấu trúc, lập tứ (một cái cớ, sự hình dung) qua hành trạng thời gian một số phận con người cụ thể. Cu Lập Sơn được ghi nhận của tác giả thơ, là sinh vào: “Mùng 1 tháng 7 năm 2010 lao ra như tên bắn một sinh linh bé bỏng đã thành người rồi sẽ thành nhân loại khác...”. Nghĩa là tính đến thời điểm trường ca hoàn thành, tháng 4 – 2011 thì nhân vật thơ Lập Sơn mới được 10 tháng tuổi; và để rồi từ đó, nhà thơ khắc hoạ trong hình dung, suy tưởng thơ ca của mình một quá trình, đời sống, một số phận con người với bao những va đập, tiếp nhận, hoá thân, chuyển hoá, biến cải, tái tạo, hợp thành qua tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội trong trật tự, hài hoà và dường như hàm chứa cả sự phôi sinh nguyên khôi, còn đấy những ngổn ngang, hỗn mang với những quy luật vận động của nó. Qủa thực, trường ca này đã làm nên một hợp thành khá đầy đủ, bề thế về một phần sống thế gian giầu thi vị.
Trường ca Lập Thành, tuy viết sau một thời gian không xa (10 - 15/1/2012) và cùng chung bầu cảm xúc nhưng nó đã được thể hiện với bút pháp riêng, khác hẳn với trường ca Lập Sơn. Đây cũng là điểm chứng tỏ năng lực dồi dào, phong phú của sức bút thơ Nguyễn Anh Nông. Trường ca Lập Thành được dựng trong một không gian thân gần, trong trẻo, tươi mát, đó là khoảng không gian làng quê trong một thế giới hoàn toàn của trẻ thơ. Trong thế giới đó, cu Lập Thành sống với tuổi thơ ngây cùng cây cỏ, đồ vật, cách chơi, cách nghĩ, suy tưởng của mình. Cu ta hồn nhiên chơi, hồn nhiên đặt ra điều kiện và sự giải nghĩa đời sống. Tưởng như chỉ hồn nhiên, trẻ con thôi, ấy vậy mà có khi “những trò trẻ” đó ít nhiều lại chạm được tới tính khẳng định hay phủ định các giá trị. Do vậy, từ điểm nhìn này mở ra cho thấy nhà thơ lập cấu trúc tác phẩm có điểm giống như nhà tư pháp lập ra bản quy ước, khế ước đảm bảo trật tự cho một quy cách hoạt động xã hội. Giọng văn của hai trường ca Lập Sơn và Lập Thành thật đa dạng. Khi thì trào lộng, hóm hỉnh, dí dỏm, phiếm chỉ, phúng dụ, cách ngôn, lúc lại trang trọng, nghi lễ và nó đã được xây dựng qua dạng chuyện kể, dạng giai thoại, lẫn tính huyền thoại, huyền ảo… Nhờ vậy mà hai trường ca này kết cấu nhịp điệu, hình ảnh hiện đại song vẫn cho thấy thấp thoáng loại hình trường ca giọng kể (kể Khan) của bút pháp cổ điển, dân gian.
Giá trị nghệ thuật thơ - trường ca của tập Trò chuyện với cha con Cu Lập Sơn và Lập Thành, hẳn còn phải chờ sự thẩm định của thời gian, bạn đọc, của các nhà nghiên cứu phê bình văn học mới có thể đưa ra những nhận xét, đánh giá đầy đủ, sâu sắc.
Trong quan niệm của tôi, nghệ thuật thơ có 3 ngưỡng cần đạt tới, là: Mới, Lạ, Hay, cũng gần quan niệm về Tinh - Khí - Thần - cái ngôi Tam bảo của cõi sống thơ ca. Để đạt được đầy đủ 3 yếu tố nghệ thuật trên là vô cùng khó khăn. Ấy là con đường của những bậc đại tác gia, con đường của loài gió chuyển mùa, vô hình tướng mà đi tới đâu để lại khí sắc mùa màng riêng biệt tới đó. Thơ Nguyễn Anh Nông, qua trường ca Trò chuyện với cha con cu Lập Sơn và Lập Thành khá “mới”, có yếu tố “lạ” và có những câu, trường đoạn hay. Hi vọng tôi không quá lời khi nói “ thơ ông đã chạm tới cái ngưỡng của sự mới, lạ - điều vô cùng quan trọng của cõi sống thơ”. Thiết nghĩ, về nghệ thuật đạt vậy cũng đã là một thành tựu rất quý giá rồi. Với tư cách một người bạn thơ của ông, thành thực phải nói, thơ tôi chưa có được thành tựu vậy. Bởi vậy tôi mừng cho bạn lắm. Còn hơn một lần mừng vui, tự hào, tác phẩm Trò chuyện với cha con cu Lập Sơn và Lập Thành là ông dành “trò chuyện” với cha con tôi. Gia đình tôi xem đây là một tín hiệu vui, dự báo trước về hành trình tốt lành trên đường đời hai cháu Lập Sơn và Lập Thành với nhiều yêu thương, trân trọng.
TP Thái Bình, ngày 1/2/2012
(Ngày cu Lập Thành tròn tháng tuổi).
ĐỖ TRỌNG KHƠI
http://nguyenbao.vnweblogs.com/post/5298/348974
CẢM NHẬN CỦA NGUYỄN VĂN LAI VỀ 4 TRƯỜNG CA CỦA NGUYỄN ANH NÔNG
dotrongkhoi
06 February, 2012 05:17
Phê bình, tiểu luận
Đường dẫn cố định
Trackbacks (0)
Bản in
CẢM NHẬN CỦA NGUYỄN VĂN LAI VỀ 4 TRƯỜNG CA CỦA NGUYỄN ANH NÔNG
(Đọc trường ca thứ ba, giật mình...đọc tiếp trường ca thứ tư)
Chẳng phải với trời xanh, chẳng phải với Bin Gết -nhà tỷ phú người Mỹ giầu nhất nhì thế giới và chẳng phải với một vĩ nhân nào khác mà là với cha con cu Lập Sơn- người bạn thơ sức khoẻ yếu và cậu con trai chưa đầy 3 tháng tuổi. Tức là Nguyễn Anh Nông muốn trò chuyện với những con người bình thường nhất, thậm chí là với những sinh linh bé nhỏ mới cất tiếng khóc chào đời, đó như là một lời nhắn gửi, một thông điệp của cuộc sống về sự tồn tại và phát triển. "Trẻ em như búp trên cành", rồi nay mai đứa trẻ sẽ thành người lớn, sẽ hiểu được lẽ phải của cuộc sống, hiểu được nhân tình thế thái, hiểu được đâu là sướng, khổ, vui, buồn; giầu sang phú quý hay là nghèo rớt mồng tơi. Trường ca "Trò chuyện với cha con cụ Lập Sơn" ra đời trong hoàn cảnh khi nhà thơ Nguyễn Anh Nông đến thăm bạn của mình là nhà thơ Đỗ Trọng Khơi. Bằng sự cảm nhận sâu sắc, sự liên tưởng và niềm đam mê, nhà thơ Nguyễn Anh nông vẽ nên một bức tranh tươi sáng và hy vọng với hàng ngàn con chữ lấp lánh về tương lai cuộc sống của một tổ ấm gia đình nhiều khát vọng vươn lên vượt qua khó khăn vất vả và sự nghiệt ngã của tạo hoá để đến một chân trời mới tươi sáng hơn. ý thơ giản dị mà sâu xa, lời thơ mộc mạc, chân thành, gần gủi mà chuyển tải được nhiều vấn đề cần nói. Cả trường ca "Trò chuyện với cha con cụ Lập Sơn" là trải nghiệm một cách nhìn sáng tạo, mạnh mẽ và đột phá. Mọi sự trên thế gian này ra đời, tồn tại và phát triển đều có quy luật của nó; có thể thay thế, hoán đổi, ăn cắp, cướp giật, xin cho, ban phát nhưng cái đích thực thì vẫn còn mãi mãi. Sự khắc nghiệt của thiên nhiên không làm cho những mầm non bị héo mòn mà đôi khi lại tạo cho nó cứng cáp hơn. Sự nghiệt ngã của cuộc sống không làm cho những con người có ý chí và khát vọng bị lụi tàn mà đôi khi lại làm cho họ có sức sống mãnh liệt hơn, trang đời lại thăng hoa, toả sáng nhiều hơn. Mỗi chương, mỗi phần của trường ca Nguyễn Anh Nông làm cho chúng ta giật mình ngẫm lại thế sự nhân tình và cuộc sống hiện tại. Niềm vui cũng nhiều, thành công cũng có, nhưng cay đắng vẫn còn, những trải nghiệm xã hội sẽ đưa con người luôn ở trạng thái hiện thực của cuộc sống để nhìn về quá khứ, ước nguyện tương lai, vượt lên mọi số phận, dám vạch sáng quãng đường dẫn dắt bước chân đi. Đó là hy vọng, đó là tương lai "Vạch đường cày- trên trang sách mới/ những đường cong, vạch thẳng cứ nôn nao/ Khoai lúa mọc không hàng, không lối cứ xanh um, mơn mởn, rì rào". Chao ơi ! đọc trường ca mà như thấy nhân tình thế thái, cuồn cuộn nỗi đau, cồn cào số kiếp, thân phận con người do trời đất, mẹ cha ban tặng, nhưng đau đáu nỗi niềm của dâu bể khuôn nguôi. Cái quý nhất của thiên nhiên là thể hiện quy luật ngàn đời không thay đổi, cứ mỗi mùa đông lạnh lẽo qua đi thì mùa xuân ấm áp lại về, lá rụng về cội thì tức khắc có những hoa trái nảy mầm. Một cu Lập Sơn ra đời và lớn lên là tương lai hy vọng của nhà thơ, để "Cu Sơn là biểu tượng của thi ca, con cháu cu Sơn xây dựng đền đài nguy nga tráng lệ/ cây lúa cây khoai được dát bạc, dát vàng/ hoa súng hoa sen nhảy múa hân hoan". Rồi cu Sơn có những cuộc "hành trình vượt đại dương...tới những hành tinh mới/ nhiều người nhìn cu Sơn mà ao mà ước" Để cu Sơn "gánh quá khứ tương lai nặng nhẹ, vạch hướng tương lai, xếp đặt quân cờ hoạch định".
Tôi đọc được ở nhà thơ Nguyễn Anh Nông trường ca này là trường ca thứ ba, thấy anh thể hiện mạnh mẽ quá, vạch đường khám phá cuộc sống, vạch ra hướng nhìn một góc trời mới. Dám nói đến những gì người đời chưa nói, dám nghĩ đến những gì mà sau hàng trăm năm chưa dám nghĩ; dám bứt phá, mở ra một không gian thoáng đãng cho những trường ca tiếp sau của anh tung cánh. Con người ai cũng có những ước mơ, khát vọng, ai cũng muốn được thể hiện bản ngã của mình, muốn được trò chuyện với thiên nhiên, con người và bè bạn. Nếu như "Trường ca Trường Sơn" của Nguyễn Anh Nông trò chuyện với quá khứ hùng tráng của dân tộc, trò chuyện với đại ngàn Trường Sơn, trò chuyện và vinh danh những con người của quá khứ và hiện tại đã làm nên huyền thoại Trường Sơn anh hùng, trò chuyện với cả một không gian và thời gian lịch sử để rồi được chiêm ngưỡng, tôn vinh và hưởng thụ thành quả lớn lao đó. Với trường ca "Gửi Bin Gết và trời xanh" Nguyễn Anh Nông trò chuyện và đối thoại với con người nổi tiếng và giầu có trên thế giới, trò chuyện với vũ trụ bao la, trời xanh mây trắng, với những đấng tối cao, ở họ có đủ sức mạnh diệu kỳ của vật chất và tinh thần, họ vừa là bạn, vừa là đối tác, vừa có thừa sức cạnh tranh với chúng ta trên mọi phương diện. Nhưng thơ ta là đối thoại để khẳng định mình, khẳng định vị thế dân tộc mình, nền văn hoá của đất nước mình trước nhân loại. Đến trường ca "Trò chuyện với cha con cụ Lập Sơn" hoàn toàn mới lạ, đó là cuộc trò chuyện với thế hệ mai sau, với lớp con cháu, với những người chủ tương lai của đất nước; ở họ không có gì là ghê gớm, không có gì là cao siêu, họ chưa có sức mạnh của thể lực, chưa có sức mạnh của đồng tiền và sức mạnh của trí tuệ. Họ mới có những gì bình thường nhất của con người đó là biết ăn, biết chơi, biết cười, biết nói nhưng họ là niềm tin, là tương lai, là khát vọng, là những mầm xanh và chủ nhân của đất nước. Những con người bình thường nhất sẽ là những con người làm nên tất cả, nhà thơ đã nhận biết và tìm thấy những gì vĩ đại nhất là những cái bình thường nhất. Đó là một cách nhìn!
Đọc bộ ba trường ca "Trường ca Trường Sơn", Gửi Bin Gết và trời xanh", "Trò chuyện với cha con cu Lập Sơn" của Nguyễn Anh Nông, tôi lại nhớ đến bộ ba vở chèo nổi tiếng "Bài ca giữ nước" của cố nghệ sĩ Tào Mạt năm xưa.
Thế rồi tết Nhâm thìn - 2012, tôi lại được đọc tập bản thảo song ngữ Việt- Anh, trường ca Lập Thành của Nguyễn Anh Nông; lại gặp bất ngờ khác, bất ngờ của những bất ngờ. Đó là bất ngờ của ý chí sáng tạo, vươn lên trong cuộc sống của cả nhân vật trong thơ và nhà thơ. Một trường ca mạch lạc khẳng khái và chân thành thể hiện tình yêu, tình bạn mộc mạc, giản dị giữa hai vợ chồng nhà thơ trên quê lúa Thái Bình. Lập Thành sản phẩm của tình yêu và khát vọng, của những ước mơ bình dị nhưng thấm đượm thân tình gia đình Khơi, Qanh, Sơn, Thành và gió mát, hoa đẹp, hương thơm…ở hiền gặp lành. Thế đấy Trường ca Lập thành-nét phác họa một tương lai tươi sáng, nơi trải nghiệm tình đời, tình người, ở đó có cỏ cây hoa lá, có dế mèn, bò sữa, nghé ọ, cây đa, cây tre, cây lúa, cây ngô và cả siêu nhân; mong cho thế giới này bình yên, thân thiện, hòa bình, có bánh mì và hoa hồng. Để rồi ta gặp lại sự vươn lên mạnh mẽ của mầm sống thứ hai - Lập Thành.
Nguyễn văn Lai
Trường đại học Trần Quốc Tuấn
ĐT:01699361856
lai.nguyn@yahoo.com.vn
http://nguyenbao.vnweblogs.com/post/5298/349122
